Teren dzisiejszej parafii Opieki św. Józefa, obejmującej ulice w rejonie ul. Jedności Narodowej, Słowiańskiej, pl. św. Macieja, Probusa, Poniatowskiego i Prusa łączy się z takimi nazwami historycznymi jak: Strona Polska, Rzepina i Ołbin[1]. Od średniowiecza po XVIII wiek zwano ten obszar Stroną Polską ze względu na przeważającą w tej okolicy ludność polską. Rzepina i Ołbin stanowiły osady podwrocławskie leżące poza granicami miasta. Najstarsze zapisy wymieniają osadę Ołbin (Olbino) i pochodzą z 1175 roku, gdy komes Mikora ofiarował lubiąskim cystersom „to co miał na Ołbinie wraz z sadem, dworem, łąki, pola, a z jeziora co dziewiątą rybę i dochód z jatki w wysokości 30 denarów”[2]. Sama nazwa Ołbin pochodzi być może od przezwiska Olba (Alba). Na terenia Ołbina w XII wieku powstało wspaniałe opactwo Ołbińskie ufundowane przez Piotra Włostowica i jego żonę Marię. Ołbin był wtedy, po Ostrowie Tumskim, gdzie znajdowało się centrum administracyjno-polityczne, drugim głównym ośrodkiem życia miasta, miejscem produkcji rzemieślniczej i wymiany handlowej[3].  Nazwa Ołbin  dotyczyła pierwotnie osady przy zachodnim odcinku dzisiejszej ulicy Nowowiejskiej, z czasem rozciągnięta została także na obszary Rzepiny i dalej aż do Odry w rejonie Kępy Mieszczańskiej i Pola Maciejowego. Osada Rzepina wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1509 r. jako Repina, w 1512 Reppyn (Rzepina, Rzepin). Jest to nazwa dzierżawcza, pochodząca od przezwiska Rzepa. W 1512 r. jej położenie określane jest jako znajdującej się koło szpitala Jedenastu Tysięcy Dziewic. Rzepina leżała na zbiegu dzisiejszej ulicy Krętej i Słowiańskiej. Po raz ostatni określenie Rzepina pojawia się w dokumencie z 1547 roku, zapewne później zastąpione przez nazwę Ołbin, jako nazwę całego tego terenu. Ulica Ołbińska łączyła wówczas dzisiejszą ul. Jedności Narodowej z ul. Trzebnicką. Ulice w tej okolicy istniały już w XV wieku, o czym świadczy zapis z 1465 roku, a osady były znacznie zaludnione[4].

Przez Ołbin przebiegał ważny trakt, zwany „drogą do Polski”, jak jest nazwany na planie miasta z 1562 roku. Teren ten zamieszkany był w głównej mierze przez Polaków. W 1512 r. Bartłomiej Stenus pisze w „ Opisie Wrocławia” o „potężnej rzeszy Polaków” (ingens Polonorum turba) na Ołbinie w rejonie dzisiejszej ul. Jedności Narodowej. Z czasem, od połowy XVIII wieku, Ołbin zaczęto nazywać Przedmieściem Odrzańskim. Na mapach wojsk Fryderyka II, oblegającego Wrocław w 1757 r. dzisiejsza ul. Jedności Narodowej określana jest jako Przedmieście Polskie (Polnische Vorstadt).

W latach 1806/1807 Prusacy spalili zabudowania Przedmieścia Odrzańskiego, aby nie dały one schronienia nacierającym wojskom napoleońskim[5]. W roku 1808, po zburzeniu na rozkaz Napoleona w roku 1807 murów obronnych Wrocławia obszar ten został włączony do miasta, tym niemniej nie był on pod szczególną troską rady miejskiej. Jeszcze w 1850 roku ul. Macieja (Jedności Narodowej) „przypominała raczej bezdenną kałużę aniżeli ulicę miasta rezydencjonalnego”[6]. Łączyło się to zapewne z tym, że teren ten jako nisko położony (113 – 114 m n.p.m.) był często zalewany do czasu uregulowania Odry, a szczególnie zasypania w połowie XIX wieku odnogi Odry, której bieg powtarza obecna ulica B. Prusa. Uregulowanie koryta Odry przyczyniło się do osuszenia przedmieścia i umożliwiło brukowanie ulic.

Od czasu przyłączenia tego terenu do miasta zaczęły powstawać na nim fabryki, szczególnie cykorii, warzelnie ałunu, wytwórnie szkła, luster, guzików, wody sodowej. W połowie XIX wieku była to zabudowana gęsto fabrykami i kamienicami czynszowymi robotnicza dzielnica bez terenów zielonych. W II połowie XIX wieku była najgęściej zaludnioną dzielnicą Wrocławia. W 1853 roku wprowadzono tutaj gazowe oświetlenie ulic, a w 1868 oddano do użytku dworzec kolejowy Nadodrze, co przyspieszyło jeszcze rozwój dzielnicy. W końcu wieku znacznie poprawił się też standard wznoszonych kamienic[7]. Wiele z tych kamienic wzniesionych na przełomie XIX i XX wieku służy do dzisiaj mieszkańcom Wrocławia, zwłaszcza, że zniszczenia wojenne II wojny światowej dotknęły dzielnicy zaledwie w 30%. Po wojnie obszar ten został bardzo szybko zasiedlony. Również różne instytucje użyteczności publicznej tutaj miały swoje pierwsze siedziby: przy ul. Nowowiejskiej powstała pierwsza szkoła podstawowa, przy ul. Poniatowskiego, a więc na terenie dzisiejszej parafii Opieki św. Józefa – pierwsze liceum ogólnokształcące, w pierwszym okresie przy ul. Poniatowskiego 27 mieścił się Zarząd Miasta, gdzie urzędował pierwszy prezydent Wrocławia Bolesław Drobner, i tuż obok w budynku Poniatowskiego 23 – Komenda Milicji[8].


 

[1] J. Domański, Nazwy miejscowe dzisiejszego Wrocławia i dawnego okręgu wrocławskiego, Warszawa 1967, s. 28-29 i 36

[2] Z Antkowiak, Stare i nowe osiedla Wrocławia, Wrocław 1973, s. 128

[3] St. Bieniek, Piotr Włostowic, Wrocław 1965, s. 33

[4] Z. Antkowiak, Wrocław od A do Z, Wrocław 1997, s. 288, 348, 371

[5] B. Miszewska, Przedmieście Odrzańskie, Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2000, s. 679

[6] Z. Antkowiak, Wrocław..., s. 270

[7] B. Miszewska, dz. cyt., s. 679

[8] J. Czerwiński, Wrocław. Przewodnik, Wrocław 1993, s. 159