Świątynia p.w. 11 Tysięcy Dziewic, objęta przez karmelitów, tak jak i cała otaczająca dzielnica nie uległa  w czasie działań wojennych wielkim zniszczeniom. Naprawy wymagał dach, okna i drzwi, a także wnętrze świątyni. Ojcowie Karmelici Bosi przybyli do Wrocławia dnia 15.IV.1946 r.[1], na prośbę ks. kapelana wojskowego, o. Józefa Węgrzyna. Sporządzono wówczas umowę następującej treści: „Wobec braku zainteresowania się kościołem poprotestanckim, znajdującym się przy ul. Ołbińskiej we Wrocławiu zarówno przez Duszpasterstwo WP jak przez miejscową jednostkę wojskową Zakon O.O. Karmelitów Bosych zobowiązuje się własnymi funduszami doprowadzić zniszczony w 40% obiekt kościelny do stanu używalności, w zamian za to O.O. Karmelici Bosi zostają gospodarzami tego kościoła, zabezpieczając jednocześnie pełne używanie kościoła każdorazowemu kapelanowi Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego dla potrzeb religijnych wojska.”[2]. Zakon z własnych funduszy włożył w remont kościoła kwotę 7.345.000,- zł. Usunięciem zniszczeń, w czym wydatnie pomagali żołnierze Wojska Polskiego, kierował o. Bogusław Woźnicki, pierwszy przełożony klasztoru O.O. Karmelitów Bosych we Wrocławiu. Pierwsza Msza Święta w kościele odprawiona została 5.V.1946[3]. Kościół otrzymał wezwanie Opieki Św. Józefa, szczególnego patrona Zakonu O.O. Karmelitów Bosych. Ze świętym patronem wiąże się ciekawa i znamienna historia pochodzenia jego figury, przez wiele lat umieszczonej przy głównym ołtarzu kościoła i czczonej przez wiernych[4]. Figura  przedstawia św. Józefa, obejmującego ramieniem 12–letniego Jezusa. W listopadzie 1946 roku strażnicy kolejowi wraz z żołnierzami zatrzymali na dworcu kolejowym „Nadodrze” złodziei – szabrowników usiłujących wywieźć z Wrocławia dwie figury: św. Józefa i Matki Bożej, które wykradli z jakiegoś zrujnowanego kościoła. Szabrownicy zdołali zbiec, a figura św. Józefa trafiła do kościoła O.O. Karmelitów[5]. Wkrótce po rozpoczęciu duszpasterzowania przez O.O. Karmelitów kościół stał się dla mieszkańców okolicznych ulic ich świątynią, mimo że nie było tutaj parafii, co wiązało się z dość znaczną odległością od kościołów parafialnych: św. Bonifacego, św. Michała i Parafii Katedralnej. Dzielnica była już od 1945 roku gęsto zaludniona, zadecydowało o tym stosunkowo niewielkie zniszczenie w czasie działań wojennych i dobre jak na owe czasy warunki mieszkaniowe. Mieszkańcy uczęszczający do kościoła Opieki św. Józefa przybyli do Wrocławia w dużej części z dawnych terenów wschodnich: z Archidiecezji Lwowskiej, Łuckiej, Pińskiej i Wileńskiej, jak również z Wielkopolski, Kieleckiego, Krakowskiego, Warszawskiego[6]. Były to głównie osoby w średnim wieku, pochodzące z małych miejscowości i wsi, robotnicy i dawni rolnicy, chcący osiedlić się w mieście[7], wyrwane ze swoich dotychczasowych środowisk, dla nich kościół był czynnikiem integrującym w nowym, obcym otoczeniu.

Ojcowie karmelici stworzyli żywy ośrodek religijny. Wkrótce po przybyciu urządzili  w kościele Ostrą Bramę tworząc Sanktuarium Matki Bożej Miłosierdzia z wierną kopią obrazu z Ostrej Bramy[8], do którego licznie przybywali szczególnie dawni mieszkańcy Wileńszczyzny. Ojcowie chętnie wspomagali również okoliczne parafie w razie potrzeby, a także pełnili podczas wszystkich nabożeństw ciągłą posługę w konfesjonale, pracując zgodnie ze swoim szczególnym powołaniem nad rozwijaniem życia wewnętrznego dusz.

Budynek świątyni i dom parafialny były sukcesywnie remontowane, a kościół przystosowywany do spełniania kultu katolickiego. Pierwsze naprawy poczynili już ewangelicy, aby uchronić obiekt przed jeszcze większymi zniszczeniami. Jeszcze w 1945 roku i w początkach 1946 został naprawiony dach oraz wewnętrzne instalacje domu parafialnego[9]. Przybycie O.O. Karmelitów oznaczało rozpoczęcie intensywnych prac remontowych. Na początku zbudowano prowizoryczny ołtarz, ustawiono ambonę, przenosząc ją z centralnego usytuowania protestanckiego na miejsce po prawej stronie ołtarza, naprawiono ławki, zrobiono nowe drzwi i okna, zabezpieczono tymczasowo dach, uruchomiono częściowo organy. W późniejszym czasie za zezwoleniem kurii przeniesiono ze zniszczonego kościoła św. Karola Boromeusza 4 konfesjonały oraz z innych zburzonych kościołów i domów płyty marmurowe, z których zbudowano nowe ołtarze. Projektantem ołtarzy był inżynier architekt Witold Rawski, wykonanie powierzono Antoniemu i Aleksandrowi  Comollom, Włochom osiedlonym od 30 lat we Wrocławiu[10]. Jako pierwsze powstały:  ołtarz główny i ołtarz w kaplicy Matki Bożej Ostrobramskiej. Poświęcenia tego drugiego wraz z kopią obrazu Matki Bożej Miłosierdzia z Ostrej Bramy, wykonaną przez s. Marcelinę karmelitankę Dz. Jezus z Sosnowca, dokonał ks. kardynał Milik w dniu 9.XI.1947 roku[11]. Boczne ołtarze: Najświętszego Serca Jezusowego i Niepokalanego Serca Maryi zostały ukończone na początku 1948 roku (8.II. i 31.V.), obrazy do tych ołtarzy wykonała również s. Marcelina[12]. Wokół głównego ołtarza i prezbiterium ustawiono rzeźbioną, marmurową balustradę (ukończoną 14.II.1949)[13]. W pierwszych latach pobytu ojców karmelitów nieustannie prowadzono jakieś prace remontowe: malowanie, tynkowanie, naprawy instalacji, prace dekarskie – o czym świadczą bardzo liczne zapisy w kronice klasztoru. Prace te absorbowały czas i siły ojców w nie mniejszym stopniu, co praca duszpasterska. Kościół stawał się coraz piękniejszy, przyciągał rzesze wiernych, zarówno swoją urodą jak i szczególną życzliwością pracujących tu Ojców. Ostra Brama, urządzona na prośbę dużej grupy Wilnian, nabożeństwa do Matki Bożej Szkaplerznej, nabożeństwa do św. Józefa, nabożeństwa związane ze świętymi Karmelu: św. Teresą Wielką i św. Teresą z Lisieux, udział wojska w wielu uroczystościach kościelnych, często z orkiestrą wojskową, a później udział orkiestry tramwajarzy, ciągła obsługa konfesjonału, dzięki czemu wierni Wrocławia i okolicy mieli ułatwioną sposobność spowiedzi św., stanowiły o specyfice duszpasterstwa karmelitańskiego.  Biorąc pod uwagę dużą odległość od kościołów parafialnych wierni z okolicy poza koniecznymi „posługami (chrzty, śluby, pogrzeby) nie utrzymywali związku ze swoją parafią, lecz brali udział w nabożeństwach w kościele Opieki św. Józefa. Wszystko to wskazywało na konieczność powstania  tutaj nowej parafii”[14]. Pierwsze ślady starań o jej powstanie znajdują się w Kronice Klasztoru O.O. Karmelitów w roku  1950[15], 16.X.50 ks. Jabłoński, kanclerz Kurii zwrócił się z taką propozycją do rektora kościoła Opieki Św. Józefa o. Jacka od św. Józefa. Po uzyskaniu zgody o. Prowincjała sprawa wróciła do Kurii. Objęcie parafii uzależnione zostało od ustosunkowania się do niej duszpasterstwa wojskowego, z którym kościół był związany. Przypuszczalnie opinia ta nie była pozytywna, gdyż dalszych zapisów w tej sprawie w Kronice brak. Kolejny raz sprawa organizacji parafii wróciła w 1958 roku. Wtedy to „ksiądz arcybiskup Bolesław Kominek zwrócił się dnia 22.XII.1958 r. do prowincjała O.O. Karmelitów Bosych z propozycją utworzenia przy kościele Opieki św. Józefa parafii i powierzenia jej O.O. Karmelitom. O. Prowincjał odpowiedział jednak listem z dnia 13.I.1959 r., że stosownie do Konstytucji Zakonnych nie wolno im przyjmować parafii, wyjąwszy kraje misyjne. Zarazem dodał, że to stanowisko może zmienić jedynie Definitorium Generalne w Rzymie, dlatego wstrzymuje się z ostateczną odpowiedzią do czasu nadejścia orzeczenia stamtąd. W dniu 5.III.1959 r. O. Prowincjał powiadomił ks. arcybiskupa, że Definitorium Generalne dnia 31.I.1959 r. odpowiedziało odmownie: Non expedire in Domino Patres decreverunt. Pertraktacje jednak w kierunku zmiany tego stanowiska trwały nadal”[16]. Po uzyskaniu zgody Prezydium Rady Narodowej miasta Wrocławia w 1965 roku i rozmowach ks. arcybiskupa z O. Generałem Zakonu Karmelitów Bosych w Rzymie jesienią 1965 roku uzyskano wymaganą zgodę. W związku ze zmianą stanowiska najwyższego Przełożonego Zakonu, Rada Prowincjonalna w dniu 23.XI.1965 r. zadecydowała również pozytywnie. Ostatecznie wieloletnie starania doprowadziły do wydania dekretu erekcyjnego parafii w dniu 22.XII.1965 r. z mocą od dnia 1.I.1966 r. Nowa parafia weszła w skład dekanatu Wrocław – Śródmieście, a jej pierwszym administratorem został mianowany O. Stanisław Kamiński. Z chwilą utworzenia parafii wzrosło przywiązanie wiernych do Kościoła i ożywiło się ich życie religijne.

Przy okazji sprawy utworzenia parafii Opieki Św. Józefa, warto wspomnieć również historię dwóch innych parafii, z którymi związani byli ojcowie karmelici. W grudniu 1953 roku objęli parafię we Wierzbnej koło Żarowa. Pierwszym proboszczem został o. Jan Chrzciciel, a później o. Władysław z Lublina. W dniu 25.IV.1955 otrzymali jednak wypowiedzenie z posługi w tej parafii ze względu na „niezbyt dobrze układającą się współpracę z Dziekanem i z Powiatowym Referatem Wyznaniowym”. Ojcowie musieli opuścić diecezję[17]. Drugą parafią, w której mieli objąć posługę O. O. Karmelici, była placówka na Zalesiu, gdzie mieszkały s. Karmelitanki, a ojcowie i tak pełnili tam często obowiązki duszpasterskie. W styczniu 1955 o. Wojciech otrzymał nominację na proboszcza na Zalesiu z objęciem od 20.I.1955, jednakże 19.I.1955 przyszło ustne cofnięcie dekretu z niewiadomych przyczyn[18].

Mówiąc o organizacji życia parafialnego, nie sposób nie wspomnieć o trudnościach związanych ze świątynią i domem parafialnym oraz duszpasterstwem, jakich doświadczali Ojcowie Karmelici ze strony władz państwowych i wojskowych. Po początkowym okresie, kiedy Kościół był sprzymierzeńcem dla władz państwowych, polityka państwa komunistycznego poszła w kierunku ograniczania wpływów kościoła, a nawet walki z nim na różnych płaszczyznach. Znalazło to swój wyraz również w losach tej parafii. Kościół poewangelicki 11 Tysięcy Dziewic został w roku 1946 przekazany duszpasterstwu wojskowemu. Potwierdzeniem tego była decyzja wojewody dolnośląskiego z dnia 23.VI.47 nr SP.N.II/632/47 oparta na zarządzeniu Ministerstwa Ziem Odzyskanych z 6.VI.47[19]. Istnienie umowy pomiędzy duszpasterstwem wojskowym a Zakonem Karmelitów na podstawie której O. O. Karmelici przybyli do Wrocławia i rozpoczęli remont świątyni oraz domu parafialnego zostało zakwestionowane, w dniu 2.X.1948 otrzymali oni pismo dotyczące oddania zarządu kościoła[20]. Kilkutygodniowa korespondencja w tej sprawie pomiędzy Duszpasterstwem Wojskowym a Zakonem O. O. Karmelitów nie doprowadziła do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, został jedynie opracowany projekt umowy dot. wspólnego użytkowania kościoła i zarządzania nim z zastrzeżeniem pierwszeństwa O. O. Karmelitów w przejęciu zarządu kościoła, w przypadku rezygnacji Duszpasterstwa Wojskowego[21]. Faktycznie nie istniała potrzeba użytkowania Kościoła Opieki Św. Józefa przez wojsko, gdyż będący w ich zarządzie kościół Św. Elżbiety, w zupełności na potrzeby wojska wystarczał, co więcej i w tym kościele O.O. Karmelici pełnili zastępstwa w przypadku nieobecności kapelana[22]. Podobnie w odniesieniu do domu parafialnego /od 25.IV. 1949 objętego klauzurą papieską Klasztoru O. O. Karmelitów[23]/ podjęto kilka prób odebrania części budynku. W 1949 r. w listopadzie jedno piętro miały zająć rodziny wojskowych, w styczniu 1950 Wojewoda Wrocławski przydzielił cały budynek 11 Pułkowi Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego[24], w 1955 w czerwcu z kolei dwa piętra zostały przeznaczone przez władze na internat szkoły muzycznej[25]. Dzięki Św. Józefowi, którego opiece nieustannie ojcowie się polecali, a i zapewne dzięki interwencjom w Kurii, Urzędzie Wojewódzkim i w Warszawie, O. O. Karmelici pozostali jedynymi gospodarzami obiektu. Wśród trudności ograniczających działanie O. O. Karmelitów, należy wspomnieć też o różnego rodzaju zakazach ze strony władz. W pierwszych latach 1946 do 1950 procesje Bożego Ciała odbywały się ulicami wokół kościoła: Ołbińską, Słowiańską, Niemcewicza, Jedności Narodowej /Stalina/, niestety od roku 1950 do 1956 nie otrzymywano zgody Zarządu Miasta na przejście ulicami. Procesja odbywała się więc jedynie wokół samego budynku kościelnego. Dopiero od 1957 roku procesja ponownie mogła przejść ulicami[26]. W roku 1951, 28 października po remoncie kopuły kościoła umieszczono na jej szczycie na metalowej kuli duży świetlny krzyż. Niestety już w roku następnym zakazano oświetlania tego krzyża ze względu, jak podano, na oszczędność prądu. Oświetlenie można było włączyć tylko na Boże Narodzenie. Trudności wystąpiły również w związku z katechizacją, po usunięciu katechezy ze szkoły, nauka religii mogła odbywać się jedynie w Kościele i tutaj pojawiło się ograniczenie, aby nie uczyć w salce katechetycznej, a tylko w budynku kościoła. Wiele zabiegów kosztowały starania o umożliwienie katechizacji w salce[27]. Referat ds. Wyznań Urzędu Miejskiego wzywał, nakazywał, zabraniał. Ślad tych działań urzędu dość ogólnie opisany w Kronice Klasztoru, znajduje swój wyraz również w korespondencji Urzędu do Spraw Wyznań. W piśmie Referatu ds. Wyznań Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 19 lutego 1955, w wykazie miejsc nielegalnego nauczania znajduje się również Kościół Opieki Św. Józefa i wymieniony jest z nazwiska o. karmelita Franciszek Kozłowski (o. Augustyn)[28]. Urząd ingerował nawet w takie sprawy jak długość rekolekcji. W zapisie z marca 1956 w Kronice Klasztoru czytamy: „rekolekcje wielkopostne z polecenia referatu ds. wyznań mają trwać nie tydzień, tylko maksymalnie 3 dni”[29]. Pomimo tych trudności O.O. Karmelici z wielkim poświęceniem prowadzili duszpasterstwo, organizowali, nauczali starając się o nieustanny wzrost powierzonych ich pieczy dusz. Od września 1953 r[30]. przy kościele odbywała się katechizacja dzieci i młodzieży, od roku 1957[31] organizowano uroczyste I Komunie Święte, prowadzony był chór parafialny, działały kółka różańcowe, Bractwo Szkaplerzne, świecki zakon karmelitański, odbywały się rekolekcje adwentowe i wielkopostne, liczne nabożeństwa (nowenny, tridua) związane z przygotowaniem do uroczystości św. Józefa, Matki Bożej z Góry Karmel, Matki Bożej Miłosierdzia i świętych Karmelu: św. Jana od Krzyża, św. Teresy od Jezusa, św. Teresy z Lisieux.

Oprócz duszpasterstwa w swoim kościele O.O. Karmelici głosili   rekolekcje w innych parafiach, wspomagali w miarę potrzeb w spowiedziach, zastępowali kapelana wojskowego w razie nieobecności, pełnili posługę duszpasterską w kilku żeńskich zgromadzeniach zakonnych, w szpitalu PCK, byli spowiednikami  w Seminarium Duchownym, pomagali w pracy w Kurii, uczestniczyli regularnie w dekanalnych spotkaniach księży.


 

[1] Archiwum Parafialne Opieki Św. Józefa we Wrocławiu, Kronika Klasztoru Ojców Karmelitów Bosych ( dalej   KK) s. 85

[2] Tamże, s. 85 – 86

[3] Datę tę odnotowuje Kronika Parafialna, s. 27, także: korespondencja pierwszego przełożonego klasztoru, o. Bogusława Woźnickiego z 27.04.1971 (aneks, s. 89), W. Szetelnicki, w: Parafia św. Bonifacego we Wrocławiu w latach 1945 – 1970, s. 15 podaje informację o tym, że już jesienią 1945 r. o. Kolumban odprawiał w niedziele i święta Msze św. dla wojska

[4] Od ostatniego remontu w 2002 roku – w konserwacji

[5] W. Szetelnicki, Odbudowa..., s. 398

[6] dane dotyczące pochodzenia ludności dla parafii św. Bonifacego podaje W. Szetelnicki w: Parafia św. Bonifacego w latach 1945 – 1970, s. 24, można przypuścić, że podobnie było na terenie objętym duszparterstwem O.O. Karmelitów, wg Wł. Suleja, dz. cyt., s. 14 – 15 ludność miasta tworzyli w 20% przybysze ze Wschodu, po 15% z Poznańskiego i Warszawskiego

[7] W. Szetelnicki, Parafia św. Bonifacego w latach 1945 – 1970, s. 25–26

[8] St. Pawlaczek, Matka Boska Ostrobramska, Nowe Życie, 1989: 25, s. 4

[9] podziękowanie dla dekarza z 31.XII.45 i rachunki za naprawę instalacji sanitarnych z 19.III.46 i 17.V.46 w aktach Archiwum Państwowego we Wrocławiu, Zarząd Kościoła Ewangelickiego, 49, s. 101, 244, 347–349

[10] W. Szetelnicki, Odbudowa..., s. 398

[11] Archiwum Parafii Opieki św. Józefa, KK, t. I,  s. 53, 249

[12] Tamże, s. 65, 73

[13] Tamże, s. 106

[14] W. Szetelnicki, Parafia św. Bonifacego we Wrocławiu w latach 1945 – 1970, s. 15–16

[15] Archiwum Parafii Opieki św. Józefa , KK, t. I, s. 179–182

[16] W. Szetelnicki, Parafia św. Bonifacego we Wrocławiu w latach 1945–1970, s. 16

[17] Archiwum Parafii Opieki Św. Józefa, KK, t. I, s. 239, 243, 261, 270

[18] Tamże, s. 260, 264

[19] Archiwum Państwowe Wrocław, Urząd Województwa Wrocławskiego, VI/669, s. 4, 197-199

[20] Archiwum Parafii Opieki Św. Józefa, KK, t. I, s. 83–84

[21] Tamże, s. 85–98

[22] Tamże, s. 254

[23] Tamże, s. 111

[24] Tamże, s.139, patrz: aneks s. 90

[25] Tamże, s. 275-276

[26] Tamże, s. 73, 118, 163, 230, 253, 275, 325

[27] Tamże, s. 281, 287

[28] S. Wójcik, Katechizacja w warunkach systemu totalitarnego, Wrocław 1995, s. 265-266

[29] Archiwum Parafii Opieki św. Józefa, KK, t. I, s. 290

[30] Tamże, s. 233

[31] Tamże, s. 322